Röportaj

Sinds april 2007 zijn in Turkije 1.112 websites verboden. Zo blokkeerde een militair gerechtshof zes maanden de toegang tot het zeer populaire YouTube vanwege video’s die beledigend zouden zijn voor Atatürk, de grondlegger van de Republiek Turkije. Ook andere veelbezochte sites als geocities.com, wordpress.com, dailymotion.com en onderdelen van Google waren niet toegankelijk. Vooral het verbod op de website van de wereldberoemde wetenschapper Richard Dawkins deed veel stof opwaaien.

Wet 5651

Het besluit bezoekers de toegang tot websites te ontzeggen, is gebaseerd op artikel 8 van Wet 5651 die betrekking heeft op online publicaties en sinds november 2007 van kracht is. In Turkije kunnen websites worden gesloten als de inhoud schadelijk is voor kinderen, drugsgebruik, gokken en prostitutie stimuleert, een pornografisch of obsceen karakter heeft, aanzet tot zelfmoord, schadelijk is voor de volkgezondheid of beledigend is voor Atatürk. Toen de wet door het Turkse parlement werd bekrachtigd, verklaarden 20 organisaties die actief zijn in de telecomsector dat Wet 5651 de vrijheid van meningsuiting aan banden legt, doordat de autoriteiten zonder tussenkomst van de rechter elke mogelijke website een verschijningsverbod kunnen opleggen of censureren. Verschillende organisaties ondertekenden deze declaratie, waaronder de Association for the Software Profession (BIYESAM), Informatics Reporters Association (BMD), Linux Users Association (LKD), Informatics Foundation Turkey (TBV) en Association for the Informatics Sector (TÜBIDER). (Bron: ‘Turkish bloggers are furious’, Bianet, 27 oktober 2008)

Ruimte voor interpretatie

De wetgeving laat veel ruimte voor interpretatie. “Zo is het de vraag wat de autoriteiten als ‘obsceen’ beschouwen. In plaats van het laten verwijderen van de gewraakte content, wordt ervoor gekozen een hele website te sluiten. Een besluit dat zonder tussenkomst van een bevoegde rechtbank wordt genomen. De eigenaars van de website worden niet geïnformeerd en krijgen geen gelegenheid zichzelf te verdedigen”, stelde Füsun Nebil, algemeen directeur van www.turk.internet.com in reactie op het sluiten van YouTube in april 2008 (Bron: ‘Objectional Atatürk videos keep YouTube inaccessible’, Bianet, 20 juni 2008).

In de maanden die volgden op het omstreden verschijningsverbod protesteerden 412 websites en blogs tegen de toenemende censuur op internet door hun webpagina’s op zwart te zetten. De protestactie was een initiatief van elmaatshift.com. Dat verloor een groot deel van zijn video- en informatiebronnen toen de toegang tot YouTube en dailymotion.com werd geblokkeerd. Kort na de sluiting van YouTube volgde een verschijningsverbod voor kliptube.com en gundemonline.com. Het pro-Koerdische Gündem Online is tot nu toe vier keer gesloten en sindsdien onder wisselende namen actief. Ook andere pro-Koerdische websites kunnen niet verschijnen. Zoals de online edities van Yeni Özgür Politika (Nieuwe Vrije Politiek) – www.yeniozgurpolitika.org – en Özgür Gündem (Vrije Agenda) – www.ozgurgundem.org – het persagentschap Firat (ANF) – www.firatnews.com – en Rojaciwan. Zij worden allemaal beschuldigd van ‘terroristische propaganda’.

Blogger.com

In oktober 2008 is de populaire website blogger.com op last van Digitürk gesloten. Bezoekers van de website zagen alleen een korte mededeling op het beeldscherm: ‘De toegang tot deze website is tijdelijk geblokkeerd in overeenstemming met besluit 2008/2761 van het Gerechtshof in Diyarbakır.’ Deze beslissing volgde op een klacht van Digitürk dat beweerde dat op blogger.com beelden uit voetbalwedstrijden waren getoond waarvan alleen zij de rechten heeft.

Feiten en cijfers over internet in Turkije

• In totaal maken volgens het CIA Factbook 2003 5,5 miljoen mensen in Turkije gebruik van internet. Met name onder jongeren boven de 16 jaar is de populariteit van het medium zeer groot.
• Volgens hoogleraar Ibrahim Armagan aan de 9 Eylül-universiteit in Izmir had in 2006 5 procent van de kinderen tussen 7 en 14 jaar in Turkije een internetaansluiting. 12 procent maakt wel eens gebruik van internet.
• Superonline is met 950.000 klanten de grootste internetaanbieder van Turkije.
• Door de perswet die in 2002 van kracht werd, valt internet onder de Radyo ve Televizyon Üst Kurulu - de Hoge Raad voor Radio en Televisie. Eigenaren van websites zijn verplicht een dubbele print van alle updates van webpagina’s voor te leggen aan deze commissie, voordat ze mogen publiceren. De wet bepaalt ook dat nieuwe websites pas de lucht in mogen als ze toestemming hebben van de lokale autoriteiten. De verplichte goedkeuring geldt voor alle elektronische publicaties, zowel tekst als afbeeldingen. Het International Press Institute (IPI) stuurde een brandbrief naar de Turkse regering om tegen deze restricties te protesteren.